Groeten uit Nigeria
Door Emma Ratia
Emma Ratia studeerde culturele antropologie in Nijmegen. Sinds haar afstuderen is zij werkzaam geweest als junior docent bij de vakgroep culturele antropologie en ontwikkelingsstudies van de Radboud Universiteit. In de afgelopen jaren heeft zij onderzoek gedaan naar partnergeweld en gedwongen huwelijken in Europa, en momenteel is Emma bezig met een vooronderzoek naar de ervaringen van uitgezette Nigeriaanse vrouwen.
Zo, daar sta ik dan, in de "human trafficking capital of Nigeria", Benin City in Edo state. Ik ben hier aangekomen om mijn eerste onderzoekservaring in Afrika op te doen. Benin City in Nigeria is wellicht een gewaagde locatie voor dit doel. Talloze journalisten zijn hier in de afgelopen jaren neergestreken om geruchtmakende verhalen op te tekenen over armoede en slachtoffers van mensensmokkel. Dit is niet bepaald een conventionele veldwerklocatie. Ook is het tijdstip van mijn onderzoek niet ideaal gekozen: als ik in Nigeria aankom is de Nigeriaanse president Yar-Adua al twee maanden lang voor behandeling in een Saudisch ziekenhuis opgenomen en bevindt het land zich in een politieke crisis. Sommigen vrezen zelfs voor een militaire coup. Hier volgen sommige van de eerste indrukken van het veld van een Afrikaniste in wording.
Benin City, waar ik voor twee maanden verblijf om onderzoek te doen, staat bekend om zijn mensensmokkel en migratie. Ik ben op zoek naar de lokale vrouwen die uitgezet zijn uit Nederland en de Europese Unie om een eerste indruk te krijgen van wat die uitzetting voor hen betekent. Volgens de meeste schattingen komt 99% van de ongedocumenteerde Nigeriaanse migranten in Europa uit Benin City of de omringende Edo State. In veel gevallen betreft dat vrouwen die in de prostitutie werkzaam zijn. Maar hoe de mobiliteit van de Beninezen aangeduid moet worden hangt ervan af met wie je spreekt. De vertegenwoordigers van NGO's en de overheid die ik in de afgelopen weken heb gesproken hebben het steeds over ‘the evils of human trafficking’ en vinden dat iedereen die met hulp van anderen migreert, een slachtoffer van mensensmokkel is. Maar de andere locale perspectieven op mobiliteit zijn niet zo rechtlijnig. Lagu, een Nigeriaanse jongeman van 25 waar ik op een terras een praatje mee maak stelt dat: "Yes, we are not bad here in this state. We just like to travel, especially the women". Ook de uitgezette vrouwen die ik spreek hebben het over hun ‘travels’ en over ‘going back’ naar Europa. Zij hebben een verrassend zakelijke kijk op hun transacties met mensensmokkelaars. Mijn eerste pogingen erachter te komen of zij in Europa tot prostitutie zijn gedwongen worden weggelachen door Joy, een van de vrouwen die ik spreek: "You know what African women go to do there! You don‘t have to ask that!"
Benin City is een stad in de ban van internationale migratie, dat is overal duidelijk. Western Union heeft een vestiging op bijna elke straathoek, en de Western Union spandoeken met teksten zoals: ‘Can love be transferred? - Yes’ zijn alomtegenwoordig. Western Union is ook de sponsor van de meeste community events in deze staat. Bij het kopen van waspoeder op de markt, wordt mij gevraagd of ik waspoeder nodig heb voor Italiaanse kleding. Traditioneel reizen de mensen uit deze staat naar Italië. Dan blijkt natuurlijk dat waspoeder voor Italiaanse kleding 20 keer zo duur is als gewone waspoeder. Regelmatig word ik ook op straat aangesproken in het Italiaans of in het Spaans door mensen die willen laten zien dat zij deze talen machtig zijn. Dat ik geen Italiaans spreek is voor velen moeilijk te begrijpen.
Het dagelijkse leven van veel Nigerianen wordt gekenmerkt door het constante gebrek aan water en elektriciteit die voortdurend uitvalt. De authenticiteit van mijn veldwerkervaring wordt er niet door vergroot dat ik om veiligheidsredenen in een hotel logeer waar de stroom hooguit voor 5 minuten per keer uitvalt als de generator aangaat. Benin City wordt momenteel geteisterd door een golf van ontvoeringen en als blanke buitenlander ben ik een mogelijk doelwit. Om die redenen is een beveiligd hotel het enige juiste logeeradres voor mij. Maar het maakt het wel moeilijker om de betekenis van de steeds uitvallende stroom van binnenuit te begrijpen. De Nigerianen die ik in Lagos sprak grepen dit gespreksonderwerp aan om hun ongenoegen over de overheid te uiten en politieke statements te maken. In Benin City hoor ik echter steeds: "In Europe this would not happen!" of "You see, this is why I want to get out of this country!" Zo, ook het gebrek aan stroom krijgt betekenis door migratie.
Ondanks het sombere onderwerp van onderzoek en het gevaar van ontvoeringen, geniet ik met volle teugen van mijn eerste Afrika-ervaring. Ik ben erg blij dat de mevrouw van het visumbureau geen gelijk had. Haar opinie over Nigeria was namelijk dat ‘dat toch niet een land is waar je als buitenlander echt naar buiten kunt gaan’. Gelukkig kan dat wel, en is het ook zeer aan te raden.
Picture from:
http://www.naptip.gov.ng/naptip/docs/TIP%20Report%20in%20Norway00001.html